2014 SELEKTIBITATE GAI TEORIKOEN ZERRENDA

1- Higidura harmoniko sinplea. Adibideak. Ekuazioa. Magnitudeen definizioa. Abiaduraren eta azelerazioaren ekuazioak.

  • -HHSren ezaugarri orokorrak (higidura periodikoa –periodoa–, higidura bibrakorra edo oszilakorra –oreka-posizioa–).
  • -Higidura harmoniko sinplearen ekuazioak: x = A·sin(ωt +φ0). Berariazko magnitudeak definitzea: bibrazioa edo oszilazioa, oszilazio-zentroa, elongazioa, anplitudea, periodoa, maiztasuna, pultsazioa, desfasea (uhin harmonikoaren ezaugarri nagusiak irudi txiki batean adieraztea).
  • -Abiaduraren eta azelerazioaren ekuazioak ondorioztatzea, eta bi magnitude horien gutxienezko eta gehienezko balioak kalkulatzea.

 

2- Uhin-higidura dimentsio batean. Ekuazioa. Magnitudeen definizioa. Hedapen-abiadura. Zeharkako uhinak eta luzetarako uhinak bereiztea. Adibideak.

  • -Sarrera: Uhin-higidura zer den laburki azaltzea (perturbazio baten hedapenaren bidez energia transmititzea materia garraiatu gabe). Argi eta garbi adieraztea uhina deritzola perturbazioari.
  • -Zenbait uhin mota bereiztea (zer irizpide erabiltzen den): mekanikoak eta elektromagnetikoak, zeharkakoak eta luzetarakoak.
  • -Uhin harmonikoen ekuazioa idaztea.
  • -Berariazko magnitudeak definitzea: uhinaren hedapen-abiadura, periodoa, uhin-luzera, eta abar (marrazki baten bidez adieraztea).

 

3- Uhinen islapena eta errefrakzioa: kontzeptua, errefrakzio-indizea, legeak… Muga-angelua eta erabateko islapena.

  • -Sarrera: islapena eta errefrakzioa definitzea (ingurune batean hedatzen ari den uhina beste ingurune baten gainazalera heltzen denean gertatzen dira fenomeno horiek; adibidez, airean bidaiatzen ari den argia uretan sartzen denean). Bi inguruneen arteko banatze-gainazala zeharkatzean, uhinaren zer propietate aldatzen diren azaltzea (bere horretan irauten du maiztasunak; abiadura eta uhin-luzera, aldiz, aldatu egiten dira).
  • -Errefrakzio-indizea definitzea. Snell-en ekuazioa idaztea. Argi erasotzailea, islatua eta errefraktatua marraztea (haien arteko erlazioa argi eta garbi adieraztea).
  • -Erabateko islapenaren fenomenoa azaltzea (uhina errefrakzio-indize txikiagoko ingurune batera iragaten denean gertatzen da). Izpi erasotzailearen eta errefraktatuaren angeluen ondoz ondoko segidak irudikatzea. Muga-angelua definitzea (errefrakzio-angelua = 90º). Muga-angelua gaindituta, argia ez da beste ingurunera iragaten (guztiz islatzen da: zuntz optikoa).

 

4- Uhin geldikorrak. Definizioa eta adibideak.

  • -Uhin harmoniko geldikorrak dimentsio bakar batean, uhin-interferentziaren adibide gisa. Gainezarmen-printzipioa. Uhin geldikor mekanikoak soketan. Sabelak eta nodoak. Harmonikoak.

5- Lupa. Deskribapena. Eskema: nola eratzen diren irudiak. Handipena.

  • -Lupa zer motatako sistema optikoa den adieraztea (lente konbergentea).
  • -Tamaina txikiko objektuak ikustea ahalbidetzen du, puntu hurbila baino distantzia txikiagora koka baitezakegu objektua.
  • -Eskema: nola eratzen diren irudiak.
  • -Handipena.

6- Argazki-kamera. Deskribapena. Eskema: nola eratzen diren irudiak.

  • -Kamera zer motatako sistema optikoa den adieraztea (lente konbergentea).
  • -Eskema: nola eratzen diren irudiak.  

7- Giza begia. Deskribapena. Eskema: nola eratzen diren irudiak.

  • -Marrazkia (ahalik eta elementu gehien adieraztea). Garrantzitsuenak definitzea (kornea, kristalinoa, erretina…)
  • -Irudien formazioa: eskema egitea (irudiaren ezaugarriak adieraztea: erreala edo birtuala, zuzena edo buruz beherakoa, handiagoa edo txikiagoa). Begiaren egokitzapena eta puntu hurbila.

8- Ikusmenaren akatsak. Hipermetropia eta miopia.

  • -Ikusmenaren akatsak: definizio laburrak (miopia, hipermetropia).
  • -Eskemak: nola eratzen diren irudiak, eta nola zuzentzen den kasuan kasuko akatsa.

9- Newtonen grabitazio unibertsalaren legea. Eremu-intentsitatea. Definizioa. Masa puntual (edo esferiko) batek eratutako eremua. Adibidea: Lurreko grabitazio-eremua.

  • -Legea enuntziatzea eta dagokion ekuazio matematikoa adieraztea (marrazkia).
  • -Indar grabitatorioen ezaugarriak adieraztea: norabidea eta noranzkoa; urrutiko indarrak; akzio- eta erreakzio-indarrak; masetako bat oso handia izan ezean, baztergarria da intentsitatea. -Masa puntual edo esferiko baten eremu grabitatorioa (eremu-lerroak irudikatzea). Adibidea: Lurra.
  • -Eremuaren (espazioko zonaldea) eta eremu-intentsitatearen (masa unitateko indar grabitatorioa) kontzeptuak.
  • -Masa puntual edo esferiko baten eremu grabitatorioa (eremu-lerroak irudikatzea). Adibidea: Lurra.

10- Indar-eremu kontserbakorrak eta ez-kontserbakorrak. Energia potentzial grabitatorioa. Masa puntual (edo esferiko) baten potentzial grabitatorioa. Energia mekaniko osoa. Energiaren kontserbazioaren printzipioa.

  • -Eremu kontserbakorra definitzea (azaltzea). Eremu kontserbakorrean, A eta B bi puntu (edozein) hartuta, lana ez da ibilbidearen menpekoa; ibilbidea itxia bada, lana nulua da (eskema sinplea egitea A-B ibilbidearekin, eta indar baten lanaren ekuazioa adieraztea)
  • -Lana zenbatekoa den jakiteko, A eta B puntuen arteko energia potentzialaren diferentzia kalkulatzen da.
  • -Potentzial grabitatorioa definitzea (masa-unitateko energia potentziala)
  • -Energia mekaniko osoa (potentzial grabitatorioa gehi zinetikoa) ez da aldatzen (konstantea da) indar-eremu kontserbakor batean.

11- Keplerren legeak. Enuntziatuak. Orbita zirkularretarako 3. legea deduzitzea grabitazioaren legetik abiatuta.

  • -Legeak enuntziatzea.
  • -Diagrama (marrazki) txiki bat egitea. Ezaugarri hauek adieraztea: Eguzkiaren posizioa elipsearen fokuetako batean, erradio-bektoreak estalitako azalerak, planetaren mugimenduaren abiadura posizioaren arabera…
  • -Orbita zirkularra izateko beharrezko baldintzak kontuan hartuta, 3. legea frogatzea.

12- Indar-lerroak eta gainazal ekipotentzialak, masa puntual (edo esferiko) batek eratutako eremu grabitatorioan.

  • -Eremu grabitatorioa irudikatzea.
  • -Eremu-lerroak (masa bakar baten eta masa-bikote baten kasuak irudikatzea). Haien esanahia adieraztea.
  • -Gainazal ekipotentzialak (masa puntual baten kasua irudikatzea). Haien esanahia adieraztea, eta eremu-lerroekin zer lotura duten esatea. Gainazal ekipotentzial bereko bi punturen artean eremu grabitatorioak egindako lana nulua dela adieraztea

13- Coulomb-en legea. Eremu elektrikoaren intentsitatea. Definizioa. Adibideak. Karga puntual (edo esferiko) positibo batek eratutako eremu elektrostatikoa; eta karga puntual (edo esferiko) negatibo batek eratutakoa. Deskribatu nolakoak diren indar-lerroak, bi kasuetan.

  • -Legea enuntziatzea eta dagokion ekuazio matematikoa adieraztea (marrazkia)
  • -Indar elektrikoen ezaugarriak adieraztea: norabidea eta noranzkoa, urrutiko indarrak, akzio-eta erreakzio-indarrak. Erakarpena eta aldarapena bereiztea, karga motaren arabera.
  • -Eremuaren (espazioko zonaldea) eta eremu-intentsitatearen (karga positiboaren unitatearen gainean eragindako indar elektrikoa) kontzeptuak.
  • -Karga puntual baten eremu elektrikoa (eremu-lerroak irudikatzea, eta karga positiboen eta negatiboen eremuak bereiztea).

14- Eremu magnetiko uniforme baten barrualdean eragindako indar magnetikoa: a) higitzen ari den karga puntual baten gainean (adibidea: ibilbidea kargaren abiadura eremuaren perpendikularra denean) b) korronte elektrikoaren eroale lineal baten gainean.

  • -Mugitzen ari den karga elektriko baten gainean eremu magnetikoak eragindako indarrak zer ezaugarri dituen adieraztea. Lorentz-en legearen ekuazio bektoriala ematea. Dagozkion magnitude bektorialak irudikatzea.
  • -Adibidea: eremu magnetiko batean sartzen den partikula (abiadura eremuaren perpendikularra duenean). Ibilbide zirkularra, abiaduraren modulua konstantea, ibilbidearen erradioa eta abar. Marrazki txiki bat egitea egoera adierazteko.
  • -Lorentzen ekuazioa zabaltzea eroale baten kasurako. F = I (l x B) ekuazioa adieraztea, eta marrazki bat egitea l, F eta B bektoreekin.

15- Korronte elektrikoen arteko indarrak. Korronte paraleloak edo antiparaleloak garraiatzen dituzten bi hari zuzen, paralelo eta infinituren kasua. Anperearen definizioa.

  • -Labur azaltzea korronte elektrikoek elkarri eragindako indar magnetikoen zergatia (eremu magnetikoa sortzen du mugitzen ari den kargak, eta indarra eragiten du mugitzen ari den beste karga baten gainean)
  • -Aurreko galderaren ekuazioa (Lorentzen ekuazioa) abiapuntu gisa hartzea. Ekuazioa aplikatzea korronteen noranzkoa kontuan hartuta (dagozkion marrazkiak egitea).
  • -Eroaleek elkarri eragindako luzera-unitateko indarra zehaztea. Anperea definitzea korronteen arteko indar magnetikoaren bidez.

16- Korronteek sortutako eremu magnetikoak. Biot-Savart legea kasu hauetan:  a) korronte zuzen eta infinitua; b) korronte zirkularra (espira).

  • -Fenomenoa deskribatzea. Oersted-en esperimentua. Biot-Savart legea kasu hauetan:
  • a) korronte zuzena eta infinitua denean (B indukzio magnetikoaren balioa espazioko puntu guztietan, eremu-lerroak, B-ren norabidea eta noranzkoa).
  • b) korronte zirkularra denean (B indukzio magnetikoaren balioa espiraren zentroan, iman naturalekin alderatzea, Ipar eta Hego poloak).

17- Indukzio elektromagnetikorako Faraday-ren eta Lenz-en legea. Indar elektroeragile induzituaren balioa. Korrontearen noranzkoa.

  • -Behaketa esperimentalak: korronte elektrikoaren indukzioa (Faraday-ren esperientziak).
  • -Azalpena: fluxuaren kontzeptua. Fluxu-aldaketa (B aldatzea, zirkuituaren mugimendua, eta abar). Lenz-en legea (korrontearen noranzkoa).
  • -Faraday-ren legea: induzitutako indar elektroeragilearen balioa.
  • -Kasuan kasuko marrazkiak egitea fenomenoen azalpena errazteko.

18- Korronte alterno sinusoidalen sorgailua (alternadorea).

  • -Alternadorearen deskribapen laburra.
  • -Kasuan kasuko marrazkiak egitea fenomenoen azalpena errazteko.

19- Efektu fotoelektrikoa. Deskribapena. Azalpen kuantikoa. Einsteinen teoria. Atari-maiztasuna. Erauzte-lana.

  • -Efektu fotoelektrikoaren deskribapen laburra: argiaren (ikusgaia edo ultramorea) eraginez, elektroiak igortzen dituzte zenbait gainazal metalikok.
  • -Fisika Klasikoak azaltzen ez dituen fenomenoak.
  • -Einsteinen azalpena teoria kuantikoaren bidez. Atari-maiztasuna eta erauzte-lana kontzeptuak ematea, eta dagozkien formulak adieraztea. Planck-en teoria aplikatzea: energia kuantizatua, fotoiaren kontzeptua.

20- Erradioaktibitate naturalaren fenomenoa deskribatzea. Desintegrazio erradioaktiboa. Alfa, beta eta gamma partikulen igorpena. Soddy eta Fajans-en legeak. Adibideak.

  • -Erradioaktibitatea: fenomeno naturala da. Alfa, beta eta gamma partikulen igorpena (igorpen mota bakoitzaren karga, masa eta sartzeko ahalmena adieraztea).
  • -Prozesu erradioaktiboen abiadura. Semidesintegrazio-periodoa. Grafiko batean adieraztea.
  •  -Soddy-ren (alfa partikulen igorpena) eta Fajans-en (beta partikulen igorpena) legeak enuntziatzea. Iradokizuna: ekuazio orokorrak idatz daitezke; adibidez, XAZ nukleo batek prozesu erradioaktibo bat jasaten duenean, YAZ nukleoa lortzen da produktu gisa.

21- Fisio nuklearra. Deskribapena eta adibideak. Bonbak eta zentral nuklearrak. Masa-galera. Einstein-en ekuazioa askatutako energiarako.

  • -Definizioa (prozesuaren azalpen laburra). Prozesuaren ekuazio bat idaztea (bestela, ekuazio orokorra idatzi daiteke XAZ adierazpena baliatuz)
  • -Prozesuaren aktibatze-energia.
  • -Prozesu kontrolatua (fisiozko zentral nuklearrak) eta ez-kontrolatua (bonba atomikoa). Kate-erreakzioa.
  • -Masa-galera eta lotura-energia. Einsteinen ekuazioa.

22- Fusio nuklearra. Deskribapena eta adibideak. Bonbak eta balizko zentral nuklearrak. Masa-galera. Einsteinen ekuazioa askatutako energiarako.

  • -Definizioa (prozesuaren azalpen laburra). Prozesuaren ekuazio bat idaztea (bestela, ekuazio orokorra idatzi daiteke XAZ…adierazpena baliatuz)
  • -Prozesuaren aktibatze-energia.
  • -Prozesu kontrolatua (gaur egun, garapen-fasean dago fusio-prozesua) eta ez-kontrolatua (hidrogeno-bonba).
  • – Masa-galera eta lotura-energia. Einsteinen ekuazioa.

 

Post hau FISIKA 2 BATX., Selektibitate gai teorikoak atalean publikatu zen. Gogokoetara gehitzeko lotura iraunkorra.

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Aldatu )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Aldatu )

Connecting to %s